Helga Kos

Achtergrondinformatie bij het werk
Wat mij fascineert en inspireert is de grote gelaagdheid van de werkelijkheid. Wij ervaren de wereld om ons heen en tegelijkertijd vermengen we deze ervaring met associaties en herinneringen die erdoor opgeroepen worden. Daarna bewaren we, als nieuwe herinneringen, slechts een deel van dit totaal: dat waar we op één of andere manier een persoonlijk belang bij hebben. Bijna al mijn werk gaat over gelijktijdigheid, over het tegelijk bestaan van deze verschillende realiteiten: die van de werkelijkheid, van herinneringen, fantasieën en die van de tentoongespreide beelden van anderen.
Wat de werkelijkheid zelf betreft: het ontbreekt ons aan het vermogen om louter te registreren; om ‘de dingen zoals ze zijn’ te kénnen zoals ze zijn. De mens is gedoemd een ‘betekenismachine’ te zijn, een vertaalinstituut. Ik ben vooral geïnteresseerd in een afgeleide vorm van de realiteit. Dat wat achterblijft in de hersenen, de schrale glimp van het totaal en de fragmenten die na waarneming bewaard blijven.

Project CD-kunstenaarsboek 'Ode aan de Kolossale Zon’ (zie afbeeldingen)

Ode aan de Kolossale Zon, een CD-kunstenaarsboek met 150 pagina’s grafiek,
en de CD van ‘Last Poems of Wallace Stevens’, uitgevoerd door Wendingen.
Genummerde en gesigneerde oplage van 288 exemplaren.
Typografie Josje Pollmann.
Een gezamenlijk uitgave van Wendingen, Amsterdam, Helga Kos, Amsterdam en Galerie Samuel Lallouz, Montréal.
Prijs 1500 Euro

Meer informatie: helgakos@xs4all.nl

Het CD-kunstenaarsboek ‘Ode aan de Kolossale Zon’, waar ik vijf jaar aan gewerkt heb, is geïnspireerd op een muziekstuk. Het begon in 1997 toen muziekgezelschap Wendingen mij vroeg een tentoonstelling te maken bij een van hun concerten. Ik was meteen gegrepen door een onderdeel van het programma: de liederencyclus 'Last Poems of Wallace Stevens' van Ned Rorem. Die muziek geneerde voor mij een overstelpende hoeveelheid beelden. Later hoorde ik dat Stevens veel kunstenaars geïnspireerd heeft en dat hij tot de grootste dichters van de twintigste eeuw gerekend wordt. Zijn raadselachtige en tegelijk zeer beeldende gedichten gaan over de relatie tussen de werkelijkheid en de verbeelding. De zeven gedichten van de ‘Last Poems’ schreef Stevens een jaar voor zijn dood in 1955. In 1972 zette Ned Rorem ze op muziek en nu voeg ik aan de poëzie en de muziek een beeldende laag toe. De drie disciplines functioneren als autonome schijven die regelmatig in elkaar grijpen.
‘ Ode aan de Kolossale Zon is een kunstwerk in boekvorm. Het bestaat uit 150 pagina’s grafiek, met een grote verscheidenheid aan papiersoorten en druktechnieken, zoals zeefdruk, linoleumdruk stencil, fotokopie, stempeldruk, gomdruk en offset van handgetekende films. Het meeste is handmatig gedrukt en afgewerkt. Het grootste deel op de grafiekwerkplaats van de Rijksakademie in Amsterdam, maar ook bij stencilwerkplaats KNUST in Nijmegen. De CD van de ‘Last Poems’, vormt een beeldend element in het boek.

Waarom een boek
Ik was op zoek naar een specifieke, logische vorm voor een kunstwerk dat geïnspireerd is op muziek en zag een overeenkomt in het karakter van boeken en muziek. Een boek wordt al bladerend ervaren, niet in één oogopslag. Ook muziek geeft geen totaalbeeld ineens, maar openbaart zich 'in de tijd'. Een ander kenmerk van boeken is dat pagina's twee bedrukte kanten hebben. De beelden op de afzonderlijke zijden kunnen elkaar beïnvloeden en aanvullen. Zeker als je ook af en toe halve pagina’s gebruikt. Het was een verrassing om te ontdekken hoeveel nieuwe manieren een boek biedt om complexe beelden te kunnen verwerken.
Mijn opzet bij dit CD-kunstenaarsboek is dat de pagina's niet los van elkaar staan. Het worden geen afzonderlijke grafiekbladen, maar zij krijgen hun betekenis in relatie tot elkaar. Het beeld verandert door het omslaan van de pagina's. Nabeeld en transparantie spelen hierbij een grote rol.
Om dit te benadrukken heb ik vaak gekozen voor dunne papiersoorten, transparant papier en Japans papier, en ‘vette’ druktechnieken als linoleumsnede en stencil. Traditionele drukkersnachtmerries als ‘smet’ en ‘doordrukken' werden bewust opgezochte technieken.

November 2003, Helga Kos